มทร.ล้านนา เชียงราย ผนึกกำลัง สพภ. (BEDO) เทศบาลตำบลดอยลาน และภาคีเครือข่าย ขับเคลื่อน “ป่าครอบครัวบ้านจำหวาย” ต้นแบบการบริหารจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ สู่เศรษฐกิจฐานชีวภาพอย่างยั่งยืน

                        มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์หฤทัยรัตน์ จันต๊ะคาด อาจารย์ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ พร้อมคณะทำงาน ทำหน้าที่เป็นกลไกในการประสานและเชื่อมโยงเครือข่ายความร่วมมือกับสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) หรือ สพภ. (BEDO) เทศบาลตำบลดอยลาน ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอเมืองเชียงราย (สกร.ระดับอำเภอเมืองเชียงราย) และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อขับเคลื่อน “เครือข่ายชุมชนสร้างประโยชน์เพื่อสังคม Chiang Rai Smart Community : ชุมชนไม้มีค่า ป่าครอบครัวบ้านจำหวาย” ตำบลดอยลาน อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย

                        พร้อมเชื่อมโยงเครือข่ายเรียนรู้ด้านการจัดการทรัพยากรชีวภาพจากพื้นที่ใกล้เคียง ได้แก่ ศูนย์การเรียนรู้ระดับตำบลธารทอง อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย วิสาหกิจชุมชนธนาคารต้นไม้บ้านสบห้วย อำเภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย ตัวแทนกลุ่มอาชีพแปรรูปสินค้าชุมชนจากเทศบาลตำบลแม่ลาว อำเภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย และป่าชุมชนบ้านแม่สาด ตำบลแม่กรณ์ อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย เพื่อร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ประสบการณ์ และแนวทางการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพอย่างเหมาะสม นำไปสู่การพัฒนาระบบบริหารจัดการทรัพยากรชีวภาพของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม ต่อยอดองค์ความรู้ นวัตกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่การสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ ยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน และพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน

                        ภายใต้ความร่วมมือดังกล่าว สพภ. (BEDO) ในฐานะหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานชีวภาพ ได้ดำเนินโครงการอบรม “แนวทางสร้างป่าครอบครัวเพื่อเพิ่มศักยภาพสร้างรายได้จากความหลากหลายทางชีวภาพ” ระหว่างวันที่ 15–16 กรกฎาคม 2568 ณ ชุมชนบ้านจำหวาย ตำบลดอยลาน อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย โดยกิจกรรมดังกล่าวได้รับความสนใจจากประชาชนในพื้นที่และเครือข่ายชุมชน มีผู้เข้าร่วมกว่า 80 คน ประกอบด้วย ผู้นำชุมชน ปราชญ์ท้องถิ่น เครือข่ายเกษตรกรและหน่วยงานภาคีในพื้นที่ รวมถึงสมาชิกชุมชนผู้สนใจการพัฒนาป่าครอบครัว ร่วมเรียนรู้ และพัฒนาศักยภาพในการบริหารจัดการทรัพยากรชีวภาพอย่างเป็นระบบ เพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพได้อย่างเหมาะสม ควบคู่กับการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ ตลอดจนต่อยอดสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน

                        การอบรมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชน วิเคราะห์และประเมินศักยภาพของทรัพยากรชีวภาพที่มีอยู่ในพื้นที่ เพื่อนำไปสู่การต่อยอดและสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ ควบคู่กับการส่งเสริมแนวทางการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างสมดุล รวมทั้งถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านเศรษฐกิจฐานชีวภาพให้แก่ชุมชน เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการบริหารจัดการทุนทรัพยากรท้องถิ่นด้วยตนเอง และพัฒนาไปสู่การสร้างอาชีพ รายได้ และความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

                        กิจกรรมในวันแรก มุ่งเน้นการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิด “ป่าครอบครัว” ซึ่งเป็นรูปแบบการจัดการพื้นที่สีเขียวระดับครัวเรือนที่ผสมผสานการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การสร้างความมั่นคงทางอาหาร และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพเพื่อสร้างรายได้อย่างเหมาะสม โดยผู้เข้าร่วมได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับหลักการออกแบบป่าครอบครัว การสำรวจและจำแนกทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ การจัดทำฐานข้อมูลทรัพยากรในพื้นที่ ตลอดจนแนวทางการประเมินศักยภาพของทรัพยากรที่สามารถนำไปต่อยอดสร้างมูลค่าเพิ่ม

                        ภายในกิจกรรม มีการบรรยายเกี่ยวกับหลักการ แนวคิด และแนวทางการพัฒนาป่าครอบครัวเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพควบคู่กับการสร้างรายได้ โดย นายชัยภัทร โนจิตร เจ้าหน้าที่พัฒนาเศรษฐกิจชีวภาพ กล่าวชี้แจงวัตถุประสงค์ของโครงการ ก่อนเข้าสู่การถ่ายทอดองค์ความรู้โดย นายศิริพงษ์ โทหนองตอ วิทยากรด้านการจัดการป่าครอบครัวและทรัพยากรธรรมชาติ จังหวัดอุทัยธานี

สาระสำคัญของการอบรม ประกอบด้วย

• ความหมาย แนวคิด และความสำคัญของการสร้างป่าครอบครัวเพื่อเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ
• แนวทางการออกแบบพื้นที่ป่าครอบครัวให้เกิดประโยชน์ทั้งด้านอาหาร สมุนไพร ไม้ใช้สอย และพืชเศรษฐกิจ
• การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติระดับครัวเรือนอย่างยั่งยืน
• วิธีการสำรวจ การจำแนก และการจัดเก็บข้อมูลทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่
• การประเมินศักยภาพพันธุ์พืชและทรัพยากรชีวภาพเพื่อการต่อยอดเชิงเศรษฐกิจ

                        ในช่วงบ่าย ผู้เข้าร่วมได้ลงพื้นที่สำรวจทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพภายในแปลงป่าครอบครัว ร่วมกับผู้นำชุมชน คณะทำงานชุดรักษาความปลอดภัยหมู่บ้าน (ชรบ.) สมาชิกชุมชน และปราชญ์ชาวบ้าน เพื่อเรียนรู้กระบวนการสำรวจ จำแนกชนิดพืช การบันทึกข้อมูล และการประเมินศักยภาพของทรัพยากรในพื้นที่ ตลอดจนแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างนักวิชาการกับภูมิปัญญาท้องถิ่น ก่อนร่วมกันสรุปผลการสำรวจและแนวทางการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพอย่างเหมาะสม

                        ส่วนกิจกรรมในวันที่สอง มุ่งเน้นการเพิ่มมูลค่าทรัพยากรชีวภาพผ่านการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากพืชสมุนไพรในท้องถิ่น โดยถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านกระบวนการสกัดและแปรรูปสารสกัดธรรมชาติ เพื่อสร้างโอกาสในการประกอบอาชีพและต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ชุมชนที่มีศักยภาพทางการตลาด

                        กิจกรรมประกอบด้วยการเรียนรู้กระบวนการผลิตน้ำมันหอมระเหยจากพืชสมุนไพร ตั้งแต่การคัดเลือกและเตรียมวัตถุดิบ เทคนิคการกลั่น การควบคุมคุณภาพน้ำมันหอมระเหย ตลอดจนแนวทางการนำสารสกัดจากธรรมชาติไปประยุกต์ใช้ในเชิงพาณิชย์ โดยวิทยากรถ่ายทอดองค์ความรู้จากประสบการณ์จริง พร้อมสาธิตกระบวนการผลิตตั้งแต่ต้นทางจนถึงผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป

                        ในช่วงบ่าย เป็นกิจกรรมฝึกปฏิบัติแบบลงมือทำ (Workshop) เพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้จริง ผ่านการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากน้ำมันหอมระเหย จำนวน 5 ผลิตภัณฑ์ ได้แก่

1. น้ำมันนวดสมุนไพร
2. ยาดมโปร่งฟ้า
3. ยาดมเสน่ห์สาวหลง
4. ยาดมมะกรูด
5. สเปรย์ไล่ยุงและแมลง

                        นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมยังได้รับความรู้ด้านการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในมิติต่าง ๆ ได้แก่ การคำนวณต้นทุนการผลิต การเลือกใช้บรรจุภัณฑ์ที่เหมาะสม การยกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การสร้างอัตลักษณ์และมูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบในท้องถิ่น ตลอดจนแนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์ความต้องการของตลาด เพื่อส่งเสริมให้ชุมชนสามารถต่อยอดทรัพยากรชีวภาพสู่การสร้างอาชีพ รายได้ และความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ

                        การดำเนินงานดังกล่าวสะท้อนถึงพลังความร่วมมือของทุกภาคส่วนในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานชีวภาพระดับชุมชน โดยมีสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) หรือ สพภ. (BEDO) ในฐานะหน่วยงานส่งเสริมและขับเคลื่อนการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย ในฐานะสถาบันการศึกษาที่สนับสนุนองค์ความรู้ งานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรม เทศบาลตำบลดอยลาน ในฐานะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ร่วมสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอเมืองเชียงราย (สกร.ระดับอำเภอเมืองเชียงราย) ในฐานะกลไกสนับสนุนการเรียนรู้และการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ประชาชน เพื่อเสริมสร้างทักษะและศักยภาพของชุมชนในการบริหารจัดการทรัพยากรชีวภาพ ตลอดจนผู้นำชุมชน ปราชญ์ท้องถิ่น เครือข่ายเกษตรกร และภาคประชาชน ที่ร่วมกันขับเคลื่อนการบริหารจัดการทรัพยากรชีวภาพบนพื้นฐานการมีส่วนร่วม

                        ความร่วมมือดังกล่าวถือเป็นต้นแบบการพัฒนาเศรษฐกิจฐานชีวภาพ (Bioeconomy) ในระดับชุมชน ที่เชื่อมโยงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพอย่างสมดุล การพัฒนาผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมจากภูมิปัญญาท้องถิ่น ตลอดจนการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาประเทศตามโมเดลเศรษฐกิจ BCG Economy (Bio-Circular-Green Economy) และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ซึ่งมุ่งสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม พร้อมยกระดับคุณภาพชีวิต เสริมสร้างความเข้มแข็ง และเพิ่มขีดความสามารถในการพึ่งพาตนเองของชุมชนบนฐานองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม

ภาพ/ข่าว : หฤทัยรัตน์ จันต๊ะคาด คณะวิศวกรรมศาสตร์

คลังรูปภาพ : มทร.ล้านนา เชียงราย ผนึกกำลัง สพภ. (BEDO) เทศบาลตำบลดอยลาน และภาคีเครือข่าย ขับเคลื่อน “ป่าครอบครัวบ้านจำหวาย” ต้นแบบการบริหารจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ สู่เศรษฐกิจฐานชีวภาพอย่างยั่งยืน